Bir çocuğun sağlıklı yetişebilmesi için önleyici hekimlik yaklaşımı şarttır. Rutin kontroller sayesinde sağlık sorunları ortaya çıkmadan önlem alınabilir, büyümek ve gelişmek düzenli izlenir ve ailelere çocuk bakımı konusunda rehberlik sunulur. Düzenli doktor kontrollerinin başlıca faydaları şunlardır:

• Hastalıkları Önleme: Bu ziyaretlerde çocuğunuza yaşına uygun aşılar uygulanır ve hastalıklardan korunması sağlanır. Doktorunuz, ev ve okul kazalarını önleme, beslenme ve hijyen konularında da tavsiyeler verebilir.
• Büyümek ve Gelişimi İzleme: Her kontrolde çocuğun boyu, kilosu ve (bebeklerde) baş çevresi ölçülerek kendi geçmişi ve akranlarıyla karşılaştırılır. Böylece ne kadar büyüdüğü ve gelişiminin yaşına uygun olup olmadığı takip edilir.
• Erken Teşhis: Çocuk sağlıklı görünse bile düzenli muayenelerle sessiz seyreden sorunlar erkenden saptanabilir. Örneğin, omurga eğriliği (skolyoz), işitme/görme problemleri, kansızlık gibi durumlar rutin kontrolde fark edilebilir. Erken tanı sayesinde bu sorunlar büyünmeden çözüm yolları geliştirilebilir.
• Aile Eğitimi ve Sorular: Bu ziyaretler, anne babaların aklındaki soruları çocuk doktoruna danışması için fırsattır. Beslenme, uyku düzeni, davranışlar, tuvalet eğitimi gibi konularda aileye özel öneriler verilir.
• Güçlü Doktor-Aile İletişimi: Düzenli ziyaretler, çocuk, aile ve doktor arasında güvene dayalı bir ilişki kurulmasını sağlar.

AAP’nin (Amerikan Pediatri Akademisi) önerdiği izlem takvimi, doğumdan 18 ya da 21 yaşına kadar belli aralıklarla önerir. Türkiye’de de Sağlık Bakanlığı ve pediatri dernekleri, ilk 2 yılda benzer sık takipler ve sonrasında seyrekleşen kontroller önermektedir.

Genel kabul gören rutin muayene takvimi şu şekildedir:

• Yenidoğan dönemi: Doğumdan hemen sonra ilk muayene ve taburculuk öncesi kontrol. Doğumdan 48-72 saat sonra ve 7-14. günlerde tekrar değerlendirme.
• İlk aylar: 1. ayda yenidoğan kontrolü. Sonrasında 2. ay, 4. ay, 6. ay, 9. ay ve 12. ayda aylık kontroller.
• Oyun çağı dönemi (1-3 yaş): 15. ay, 18. ay ve 24. ay (2 yaş) kontrolleri. 2 yaşından 3 yaşına kadar genellikle 6 ayda bir doktor kontrolü önerilir.
• 3 yaş ve sonrası: 3 yaşından itibaren çocuk sağlıklı ise yılda bir kez rutin kontrol yeterlidir.
• Ergenlik dönemi (12-18 yaş): Yılda en az bir kez, mümkünse 1-2 yılda bir doktor muayenesi planlanır.

Yukardaki program, çocuğunuzun sağlık durumuna göre kişiselleştirilebilir. Prematüre doğan veya kronik sağlık sorunu olan çocuklar daha sık takip edilebilir. Önemli olan, düzenli aralıklarla çocuğunuzu değerlendirecek bir sağlık profesyoneli takibinde olmanızdır.

Hayatın ilk günleri, bebeğinizin hayati uyum süreçleri ve olası doğum sonrası sorunların takibi açısından kritik bir dönemdir. Yenidoğan muayenesi, bebeğiniz doğar doğmaz genel sağlık durumunu değerlendirmekle başlar. Doğum odasında yapılan ilk kontrol ve Apgar skoru değerlendirmesinin ardından, bebek normal ise anne yanına verilir. Taburculuk öncesi çocuk doktoru tarafından detaylı bir fizik muayene yapılır. Doğumdan sonraki ilk hafta içinde birkaç defa kontrol planlanabilir (48 saat sonrasında ve 1. haftada gibi).

Bu dönemde yapılan başlıca işlemler ve taramalar şunlardır:

• Fizik Muayene: Doktor, bebeğinizin kalp ve akciğer seslerini dinler, karın organlarını elle muayene eder, cilt rengini (sarılık belirtisi için) kontrol eder ve yenidoğana özgü refleksleri değerlendirir.
• Büyüme Ölçümleri: Doğumda ve ilk haftalarda bebeğin vücut ağırlığı (kilo), boy uzunluğu ve baş çevresi ölçülür. Bu değerler, doğum ve sonrasında bebeğinizin sağlıklı büyüyüp büyümediği konusunda yol gösterir. 
• Yeni doğan Taramaları: Bebeğin topuk kanı alınarak metabolik hastalık taramaları yapılır (fenilketonüri, hipotiroidi, biyotinidaz eksikliği, kistik fibrozis, konjenital adrenal hiperplazi). Ayrıca doğuştan kalça çıkığını erken tespit etmek için kalça ultrasonu ileri haftalarda planlanır (genellikle 4-6. haftada).
• Duyma ve Görme: Doğumdan sonra hastanede işitme tarama testi uygulanır. Göz muayenesi ile doğuştan katarakt veya diğer göz sorunları olup olmadığı kontrol edilir.
• İlk Aşılar ve Vitamin: Hastanede bebeğe ilk Hepatit B aşısı yapılır. Kanama bozukluklarını önlemek için doğar doğmaz K vitamini enjeksiyonu uygulanır. Taburculuk sonrası D vitamini damlası kullanımına başlanması konusunda aile bilgilendirilir.
• Aile Eğitimi: Yenidoğan bakımı hakkında anne babaya rehberlik edilir. Göbek kordonu bakımı, banyosu, beslenmesi (emzirmenin önemi), uyku pozisyonu gibi konuları içeren tavsiyeler verilir. Özellikle emzirme konusunda ve annenin kendini yeterli hissetmesi konusunda desteklenmelidir. Zor ve her şeyin değiştiği bu dönemde anne ve babanın birlikte değerlendirilmesi ve onların desteklenmesi önemlidir. Annelerin doğum sonrası hormonsal değişimlerle depresyona girebileceği de unutulmamalıdır. Babalar hemen doğum sonrası olmasa da bebek 3-4 aylık olduğunda depresyona girebilecekleri unutulmamalı aileler bu açıdan da gözlenmelidir.

Bu kontroller sayesinde, bebeğiniz sağlıklı bir başlangıç yapar ve olası sorunlara erken müdahale edilebilir.

Bu dönemde büyüme ve gelişimin en hızlı ilerlediği dönemdir. Aylık kontrollerle fiziksel gelişim, sinir sistemi gelişimi ve bağışıklık durumu yakından izlenir. En geç 6. ayda bebekler doğum kilosunun iki katına ulaşır kilo alır ve motor, dil ve sosyal alanda hızlı gelişimsel değişiklikler meydana gelir.

• Büyümeye İzleme: Kilo, boy ve baş çevresi ölçülerek persentil eğrilerine işlenip yaşıtlarıyla karşılaştırılır.
• Gelişimsel Değerlendirme: Yaşına uygun motor ve bilişsel beceriler takip edilir. Doktor, gülümseme, göz teması kurma, sese tepki verme gibi erken gelişim göstergelerini sorgular. Ayına göre gelişimsel özellikler.
• Beslenme: İlk 6 ay sadece anne sütü önerilir. 6. aydan itibaren ek gıdaya geçiş başlar ve 12. ayda sofra yemeklerine geçilir. 
• Aşı Takvimi: 2., 4., 6. ve 12. aylarda beşli karma aşı, pnömokok, rota virüsü, hepatit B, KKK gibi aşılar yapılır.
• Genel Sağlık Tarama: 8-12. aylarda kansızlık, demir düzeyi açısından ülkemizde bebekler taranır. Doktorun ön görmesi halinde B12 seviyesi, tam idrar analizi vb tetkiklerde yapılabilir.
• Ebeveyn Danışmanlığı: Uyku düzeni, güvenli oyun ortamı, diş bakımı ve grip aşısı gibi konularda bilgi verilir. Sağlıklı mutlu ebeveynler ve sağlıklı mutlu çocuklar için aile bilgilendirme ve yönlendirmesi yapılmalıdır. 

Bu kontroller, bebeğin gelişimini yakından izleyerek ebeveynlere rehberlik eder ve olası sorunlara erken çözümler sunar.

Bebeklikten çıkan ve yürümeye başlayan çocuklar için 1-3 yaş aralığı, merakın, hareketliliğin ve hızlı öğrenmenin yaşandığı oyun çocuğu dönemidir. Bu yaşlarda doktor kontrolleri biraz seyrekleşe de (genellikle 15. ay, 18. ay, 2 yaş ve 2.5 yaş civarı), yine de düzenli takip büyük önem taşır. Çocuğunuz artık çevresiyle daha fazla etkileşim kurar, kendi kişiliğini göstermeye başlar ve bu dönemde sağlıklı alışkanlıkların temeli atılır.

1-3 Yaş Kontrollerinde Odaklanılan Noktalar:

• Fiziksel Gelişim ve Beslenme: Unutmamalıdır ki büyüme yavaşlamış bebeklik dönemindeki gibi ayda 500 gr. almayacaktır. Bir yıl içinde ortalama 2-2,5 kg ağırlık kazanacak ve 10-12 cm kadar uzayacaktır. Büyümenin yavaşlamasını aileler bazen 2-3 gün süren iştahsızlık atakları olarak göreceklerdir. Doktorunuz her kontrolde boy-kilo ölçümlerini alıp bunları önceki verilerle kıyaslar. Çocuğun yeme alışkanlıkları değerlendirilir; bu yaşlarda seçicilik sık görülür. Evde ne pişiyorsa yenildiği dönemdir. Bu dönemde yemek yemedi diye alternatif sunmak yemek seçme eyleminin başlaması ile sonuçlanır.

Aile sofrasından beslenme, süt tüketimi, demir alımı gibi konular gözden geçirilir. Gerekirse vitamin veya demir desteği önerilebilir.

• Dil ve Sosyal Gelişim: 1-2 yaş aralığında genellikle ilk kelimelerden cümle kurmaya geçiş olur. En geç 18 aylıkken her durumda ismi ilke seslenince bakar ve sese yönelir.2 yaş civarında çoğu çocuk 2 kelimelik basit cümleler kurabilir. Doktor, çocuğunuzun dil gelişimini basit sorularla veya size sorular yöneltip değerlendirir. Ayrıca sosyal beceriler (arkadaşlarla etkileşim, oyun oynama, taklit becerisi) sorgulanır. İnatçılık ve öfke nöbetleri gibi tipik 2 yaş davranışları hakkında aileye rehberlik edilir.
• Motor Beceriler: Türkiye’de ortalama 14 ay civarında çoğu çocuk bağımsız yürür, 2 yaşına doğru koşup tırmanmaya başlar. İnce motor beceriler de gelişir: kule yapma, karalama gibi etkinliklerle desteklenebilir. Becerilerin yaşa uygun olup olmadığı kontrol edilir. Gelişim geriliği emaresi varsa, çocuk nöro-gelişimsel açıdan değerlendirilmek üzere ilgili uzmanlara yönlendirilir.
• Dış Sağlığı: İlk dişler 4 ay ile 15 ay arsı çıkar. Toplam 20 süt dişi tamamlanması ortalama 30 ay civarıdır. Tüm dişler tamamlandıktan sonra ya da öncesinde bir problem durumunda çocuk diş doktoru tarafından kontrol önerilir. Bu dönemde diş fırçalama alışkanlığı kazandırmak özellikle 2 yaş sonrası günde iki kez düzenli diş fırçalama alışkanlığı oluşturulmalıdır. 2 yaş altında forsuz 2 ya ş üzerinde ise florlu diş macunları kullanılabilir. Yumuşak uçlu bir diş macunu kullanılmalıdır.
• Tuvalet Eğitimi: 2-3 yaş aralığı, birçok çocuk için tuvalet eğitiminin kazanıldığı dönemdir. Burada illa 18 aydan sonra olmalıdır diye bir kural yoktur tuvalet eğitimi çocuğun ve ailenin hazır olduğunda birlikte bezi çıkarmasıdır. Doktorunuz, çocuğun fiziksel ve duygusal olarak tuvalet eğitimine hazır olup olmadığını değerlendirir ve uygun zamanlama konusunda sizi bilgilendirir.
• Aşılar ve Sağlık Taramaları: 12-18 ay arasında suçiçeği, KKK (kızamık-kızamıkçık-kabakulak), hepatit A gibi aşılar tamamlanır. 2 yaş civarında genellikle temel aşılar bitmiştir, ancak yıllık grip aşısı devam edebilir. Bu dönemde yapılan kontroller, sadece fiziksel gelişim değil, davranışsal ve duygusal gelişimi de izleyerek aileyi bilgilendirir. 1 yaşından sonra özellikle yürümesi ile ev içi kazalar artar bunlara karşı önlem alınmalıdır. Çocuğunuzun bu kritik dönemde sağlıklı ve güvenli bir şekilde gelişmesi için, doktor kontrollerini aksatmamanız büyük önem taşır.

Üç yaşından itibaren çocuklar genellikle yıllık kontrollere geçer. Bu dönem, çocuğun kreş veya anaokuluna başlamasıyla sosyal çevresinin genişlediği ve temel öz bakım becerilerini kazandığı bir süreçtir. Rutin sağlık kontrolleri, çocuğun gelişimini izlemek, sağlıklı alışkanlıklar kazandırmak ve okula hazırlığını değerlendirmek açısından önemlidir.

3-6 yaş arası kontrollerde ele alınan konular:

Fiziksel Gelişim: Her yıl çocuğun boyu ve kilosu ölçülerek büyüme eğrisi takip edilir. Bu yaşlarda çocuklar yılda ortalama 5-7 cm uzar ve 2-3 kg alır. Aşırı kilo artışı veya büyüme geriliği değerlendirilir. Vücut kitle indeksi (VKİ) hesaplanarak obezite veya zayıflık riski belirlenir.

Görme ve İşitme: Okul öncesi dönemde görme taraması büyük önem taşır. Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) 3-5 yaş arasında en az bir kez görme testi yapılmasını önermektedir. Doktor, muayene sırasında basit şekilli göz testleri uygulayabilir veya gerekirse çocuğu göz doktoruna yönlendirebilir. Benzer şekilde, özellikle konuşma gecikmesi veya sık kulak enfeksiyonu yaşayan çocuklarda işitme testleri yapılabilir.

Gelişim ve Davranış: Çocuk, doktorun yönelttiği basit sorulara cevap verebilir hale geldiğinden, gelişimsel değerlendirme bu yaşlarda daha ayrıntılı olur. Renkleri ve şekilleri tanıyıp tanımadığı, arkadaşlarıyla oynayıp oynamadığı, hayali oyunlar kurup kurmadığı gibi unsurlar değerlendirilir. İnce motor becerileri (makas kullanma, insan resmi çizebilme) gözlemlenir. 3 yaş sonrasında sorumluluk verilmeye başlanmalıdır. (Oyuncaklarını toplaması gibi) Sorumluklarını yerine getirmediğinde sonucu olmalıdır ancak unutulmamalıdır ki bu ceza değildir. Bireyselleşmeye giden süreç sorumluluk bilincinin gelişmesi çocuğun kendisinin yapabileceği şeyleri yapmasına izin vermek her şeyi onun yerine yapmamak ile başlar. Bu dönemde ev rutinlerine dahil etmek önemlidir. Çocuğun yapabildiğini görmesi ebeveynlerince takdir edilmesi kendini daha önemli ve işe yaradığını hissetmesine neden olur. Unutmamalıdır ki bir çocuğun sadece ders başarısı için değil sosyal duygusal davranışsal olarak yaptığı güzel şeyler içinde takdir edilmesi önemlidir, bu takdirin en sevdikleri tarafından yapılması daha da önemlidir. Gurur duyduğunuzu söylemek gibi.

Okula/Hayata Hazırlık: Çocuğun okul olgunluğuna ulaşabilmesi 4-6 yaş aralığında gerçekleşir. Bu yaş aralığındaki çocuklar, temel günlük ihtiyaçlarını bağımsız olarak karşılayabilir. (Giyinme, soyunma, tuvalete gidip gelmesi kişisel bilgileri öğrenir-adres, yaşadığı yer vb) Ayrıca dikkat süresi uzar ve bilişsel beceriler kazanır. (Basit kuralları anlayıp uygulayabilir, kısa hikayeleri dinleyip anlatılabilir, oyunlarda sırasını bekleyebilir ve kurallara uyabilir.) Dil gelişiminde ise kendi duygu ve belirtileri açıkça ifade edilebilir. 5-6 kelimelik cümleler düzenleyip hayal dünyasında hikayeler anlatabilir. Bu yaşta okul ortamına uyum sağlaması için çocukların sosyal becerilerinin geliştirilmesi gerekir. (Arkadaşlarıyla iletişimin değişmesi ve ortak oyunlara katılabilir. Basit çatışmaları çözebilir. Duygularını kelimelerle ifade edebilirler.

Aşı Takvimi: 4-6 yaş arasında, okul öncesi dönemde yapılması gereken hatırlatma dozları vardır. Difteri, boğmaca, tetanos, çocuk felci (Dörtlü karma aşı), kızamık-kabakulak-kızamıkçık (MMR) aşıları yapılır, ayrıca suçiçeği aşısını rapel dozu yapılabilir. Ayrıca grip aşısı her yıl önerilmeye devam edilir.

Diş Sağlığı: Her muayenede çocuğun diş yapısı ve çürük varlığı kontrol edilir. Diş çarpıklığı veya çene yapısı bozuklukları açısından da değerlendirme yapılır. 6 yaş civarında ilk kalıcı dişlerin çıkmaya başladığı hatırlatılarak diş fırçalama alışkanlığı vurgulanır.

Okul öncesi sağlık kontrolleri, yalnızca fiziksel sağlık için değil, çocuğun sosyal ve duygusal gelişimini desteklemek açısından da önemlidir. Doktor, sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite, ekran süresi gibi konularda aileye rehberlik eder.

Bu dönemde çocuklar büyümeye devam eder, ancak zihinsel ve sosyal gelişimleri daha belirgin hale gelir. Okul çağı olarak da bilinen bu evrede, düzenli kontroller ve takipler çocuğun sağlıklı gelişimini destekler. Aşağıdaki başlıklarda 6-12 yaş döneminin temel ihtiyaçları detaylandırılmıştır:

Fiziksel Gelişim

Okul çağındaki çocuklar her yıl yaklaşık 5 cm uzar ve 2-3 kg kadar kilo alır

Büyüme hızı bebeklik dönemine göre yavaşlamış olsa da, özellikle 10-12 yaş civarında (kızlarda) ergenliğin başlamasıyla büyümede hızlanma görülebilir

Her muayenede boy ve kilo ölçülerek büyüme eğrileri üzerinde takip edilmelidir. Bu sayede büyüme geriliği ya da aşırı kilo alımı gibi sorunlar erken tespit edilebilir. Aynı zamanda vücut kitle indeksi (VKİ) hesaplanarak çocuğun yaşına uygun aralıkta olup olmadığı değerlendirilir. Unutulmamalıdır ki ergenliğe obez olarak giren bir genç, ileriki yaşlarda daha obez olma ihtimali daha yüksektir.

Genel Sağlık Taramaları

Yıllık fizik muayene, 6-12 yaş grubu için çok önemlidir. Her yıl yapılacak muayenede çocuğun genel sağlık durumu değerlendirilir

Bu kontrollerde kan basıncı ölçümü düzenli olarak yapılmalıdır; çünkü çocukluk döneminden itibaren yüksek tansiyon belirtisi olup olmadığı takip edilir. Skolyoz açısından değerlendirilmeli, erken dönemde yakalanan omurga eğrilikleri (skolyoz) uygun yönlendirmelerle düzeltilebilir cilt problemleri açısından (akne, egzema vb) da atlanmamalıdır.

Görme ve İşitme

Görme açısından değerlendirilmeli görme kusuru varlığı okul başarısını etkileyebilir ayrıca baş ağrısına neden olabilir. Özellikle ailesel olarak görme kusuru olanlar göz doktoru değerlendirilmelidir. Okul öncesi dönemde bir kez göz doktoru tarafından muayene edilmesi önerilir.

Bu dönemde çocukların akademik başarısı ve sosyal ilişkileri yakından izlenmelidir. Okul ortamına uyum, derse konsantre olabilme ve ödev sorumluluğu bu yaşlarda gelişir.  Unutulmamalıdır ki ödev çocuğun ödevidir ve bu yaşta ödev için rutinler oluşturmak sonrası için çatışmaları azaltır. Dikkat süresinde belirgin bir sorun varsa veya çocuk öğrenmede güçlük çekiyorsa, bir değerlendirme yapılarak dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ya da diğer öğrenme güçlükleri olup olmadığı araştırılır. Ancak okul hayatı başladığında uzun bir dikkat süreside beklemek çok doğru değildir. Bu süre ilk başlangıçta çocuktan çocuğa değişkenlik gösterebilir.

Arkadaş ilişkileri de bu yaşta önem kazanır; çocukların akranlarıyla sağlıklı iletişim kurması ve grup içinde kendini iyi hissetmesi desteklenmelidir. Zorbalık konusuna özellikle dikkat edilmelidir – çocuk, okulda akran zorbalığına maruz kalıyorsa veya başkalarına zorbalık ediyorsa, aile ve okul birlikte çözüm üretmelidir

Ebeveynler, bu dönemde çocuğun hem ders başarısını hem de sosyal-duygusal gelişimini takdir etmeli, özgüvenini desteklemelidir.

13 yaşında difteri tetanoz aşısı (Td) aşısı yapılmalıdır.

Dünya genelinde ergenlik öncesi önerilen bir diğer aşı da HPV aşısıdır; 9-14 yaş arasında 2 doz olarak uygulanarak gençleri ileride olası HPV ilişkili kanserlere karşı korumayı hedefler. Erkek ya da kadın ayırt etmeden her iki cinse de aşı yapılabilir.

HPV aşısı ülkemizin rutin takviminde henüz olmasa da doktorunuzla görüşerek ergenlik dönemine girmeden yaptırmak mümkündür. Ayrıca grip aşısı her yıl sonbahar aylarında önerilmektedir, özellikle ailede ya da kendisinde kronik hastalığı olanlara.

Genel olarak aileler yıllık kan tahlili yaptırmak istese de çocuğun bir şikâyeti ya da klinik bulgusu yoksa önerilmemektedir. Ancak ailede yüksek kolesterol öyküsü varsa ya da erken yaşta (55yaş altı) kalp krizi kalp damar hastalığı öyküsü varsa 4 yaş sonrasında bir kez kan kolesterol düzeyine bakılması tavsiye edilir.

Bu test, çocuğun ileride kardiyovasküler hastalık riskini öngörebilmek adına önemlidir. Eğer çocuk sık hastalanıyorsa veya dengeli beslenmiyorsa, doktor gerekli görürse tam kan sayımı, demir düzeyi ya da D vitamini gibi ek testler isteyebilir.

Ergenlik, çocukluktan yetişkinliğe geçiş dönemidir ve bu yıllarda fiziksel ile duygusal değişimler hız kazanır. Gencin bedeni hızla gelişir, hormonların etkisiyle yeni duygular ve davranışlar ortaya çıkar. Aynı zamanda bağımsızlık isteği artar ve kimlik arayışı belirginleşir. Aşağıda 13-18 yaş aralığının temel başlıkları detaylandırılmıştır:

Fiziksel Gelişim ve Ergenlik

Ergenlik döneminde çocuklarda ikinci büyüme atılımı yaşanır. Kızlar genellikle 10-12 yaşlarında, erkekler ise 12-14 yaşlarında hızlı bir boy uzaması ve kilo artışı dönemine girer.

Bu dönemde çocukluk yıllarına kıyasla iştah artışı ve belirgin bir fiziksel gelişim gözlemlenir. Ergenlik belirtileri olarak kızlarda göğüs gelişimi ve adet görme; erkeklerde testis büyümesi, ses kalınlaşması ve yüzde tüylenme gibi değişiklikler beklenir. Ergenlik belirtilerinin çok erken ortaya çıkması (kızlarda 8 yaşından önce, erkeklerde 9 yaşından önce) veya çok geç kalması (14 yaş sonrasında hiçbir değişim olmaması) durumunda bir hekimin değerlendirmesi gerekir.

Genel Sağlık Taramaları

13-18 yaş aralığında da yılda en az bir kez düzenli muayene önerilir.

Doktor, önceki yıllardaki gelişim seyrini de göz önüne alarak gencin genel sağlığını değerlendirir. Her kontrolde kan basıncı ölçülmeye devam edilir; çünkü ergenlikte stres, kilo veya genetik etkenlere bağlı olarak yüksek tansiyon gelişebilir. Okullarda veya doktor muayenelerinde skolyoz taraması ergenlik boyunca sürdürülür özellikle hızlı büyümenin olduğu ergenlik döneminde omurga eğrilikleri ilk defa ortaya çıkabilir veya ilerleyebilir.

Bunun erken tespiti için sırt muayenesi yapılarak omurganın düzgünlüğü kontrol edilir. Ayrıca doktor cildinde şüpheli ben değişimleri, aşırı sivilce (akne) yayılımı veya diğer dermatolojik sorunlar var mı bakar.

Ergenlik Dönemi Danışmanlığı

Ergenlikle birlikte gençlerin hem bedensel hem de duygusal ihtiyaçları konusunda danışmanlık önem kazanır. Doktorlar bu dönemde genellikle gençle ebeveynlerinden ayrı olarak da görüşerek hassas konuları konuşurlar.

Beden algısı ergenlikte çok önemli hale gelir; gencin vücudunda gerçekleşen değişimleri kabul etmesi ve sağlıklı bir özsaygı geliştirmesi desteklenmelidir. Kilo alma veya verme kaygıları oluşabilir, bu nedenle doktor ve aile dengeli beslenme ve gerekirse diyetisyene yönlendirme gibi konularda rehberlik etmelidir. Ancak unutulmamalıdır ki diyetisyen ile kilo kontörlü sağlanırken asıl amaç beslenme alışkanlıklarının değiştirilmesi olmalıdır çünkü diyet sonrası eski beslenme alışkanlıklarına dönmek tekrar kilo problemleri ile sonuçlanır.

Sivilce (akne) problemleri hormonsal değişimlerle sıklaştığı için dermatolojik öneriler verilir; gerekli durumlarda topikal veya ilaç tedavileriyle genç desteklenir. Kız çocuklarında adet (regl) düzeni takip edilmelidir – ilk birkaç yıl düzensizlik normal olsa da aşırı ağrılı veya çok uzun süre düzensiz adet görme durumlarında doktora danışmak gerekir, özellikle 7 günden uzun süren kanamalarda ya da günde 5’den fazla ped kullanımında aşırı olduğu bilinmeli bu durum ilerde demir eksikliği ve ona bağlı anemi ile sonuçlanabilir. Gençlere bu konularda mahremiyetlerine saygı duyarak bilgi vermek önemlidir. Ayrıca ergenlik döneminde sağlıklı yaşam alışkanlıkları kazandırılması kritik rol oynar: düzenli fiziksel aktivite, dengeli beslenme, yeterli uyku konusunda teşvik edilmelidir. Özellikle sevdiği bir sporsal faaliyete yönlendirmek çocuğu ekrandan uzak tutacak ve daha sağlıklı olması ile sonuçlanacaktır.

 Akademik ve Sosyal Gelişim

Ergenlik döneminde gençler akademik alanda daha büyük sorumluluklar üstlenirken bir yandan da sosyal açıdan bağımsızlaşmaya başlarlar. Bu yaşlar, bireyin bağımsızlık kazanma süreci olduğu için aile ile genç arasında zaman zaman çatışmalar yaşanabilir. Unutulmamalıdır ki bir çocuğun büyürken sadece okul başarıları için değil sosyal duygusal davranışsal başarıları da takdir edilmelidir. Bir çocuğun bir ergenin en çok en sevildikleri tarafından takdir edilmesi gurur duyduğunun söylenilmesi önemlidir. Çocuğumuzu eğitim hayatı boyunca sadece akademik başarıları ile sevmek buna şartlandırılırmış hissetmesini sağlamak doğru değildir. Bir Ebeveyn çocuğuna her hali her durumu ile bir koşula bağlı olmadan sevgisini sunabilmelidir.

Bebeklikten ergenliğe giden bu süreçte unutulmamalıdır ki mutlu bir aile de büyüyen sevgi saygı çerçevesinde ilişki kurulan bir aile de çocuklar mutlu olur. Tüm bu zor süreçte ebeveynler kendilerini ihmal etmemeli, kendilerine ayırdıkları sürede çocuklarını büyütürken daha çok enerji ile döneceklerini daha çok oyun oynayacak ya da konuşacak güze sahip olabileceklerini bilmelidir. Babamın Doğa ve Irmak doğduğunda dediği gibi çocuk büyütmek iğne ile kuyu kazmak gibidir, zamana yayılmış bazen yorucu. Bu süreçte anne ve baba olarak bizler iyi mutlu olursak mutlu çocuklarımız olur.

Çocukların büyümesi, boy, kilo ve baş çevresi ölçümleriyle takip edilir. Bu değerler, yaşa göre belirlenen persentil yani yüzdelik dilimlere ayrılmış tablolarla takip edilir ve aynı yaştaki akranlarına göre hangi yüzdelik dilimde olduğunu gösterir. Unutulmamalıdır ki normal sadece ortalama değer yani sabit bir değer değildir.     %3-%97 arasındaki tüm değeler normaldi. Çocuklar büyürken sahip olduğu değere paralel büyümesi önemlidir. Üst sınırda olan çocuklar harika bakılan altta olanlar ise bakılamayan ya da anne babanın bir şeyleri eksik yaptığı anlamı taşımaz. Eğer değerleri %3 altında ise ya da takiplerde sahip olduğu değerden aşağı değerlere hızla düşüyor diğer çizgileri keserek gidiyorsa doktorunuza danışmanız gerekir.

Türkiye’de en yaygın kullanılan büyüme persentil tabloları, Olcay Neyzi ve arkadaşlarının 2008’de yaptığı çalışma temel alınarak oluşturulmuştur. Ebeveynler, çocuklarının büyümesini bu tablolar üzerinden genel bir aralık içinde değerlendirebilir. Ancak büyüme takibi ve yorumlama, en doğru şekilde çocuk doktoru tarafından yapılmalıdır.

Düzenli sağlık kontrolleri, çocuğunuzun sağlıklı gelişimini destekler ve olası sorunların erken tespit edilmesini sağlar. Unutmayın: Sağlıklı çocuk, düzenli izlenen çocuktur.