Türkiye’ de Güncel Aşı Takvimi
Türkiye’de ulusal aşımı takvimi ile 13 farklı hastalığa / etkene karşı aşı uygulaması yapılıyor. Bu aşılar Sağlık Bakanlığı tarafından ücretsiz olarak sunulur. Güncel ulusal aşı takvimine göre uygulanan aşılar ve uygulama zamanları şöyledir:
Türkiye Ulusal Aşı Takvimi
- Hepatit B Aşısı: Bebekleri Hepatit B virüsüne bağlı (sarılık). Doğumdan hemen sonra (ilk 24 saat içinde) birinci doz yapılır. İkinci doz 1. ayda, üçüncü doz ise 6. ayda uygulanır
- BCG (Verem) Aşısı: Tüberküloz (verem) kişiye karşı koruma sağlar. Genellikle bu aşı, kişinin verem mikrobuna karşı belli oranda verim kazanmasını sağlar. Aşının yerinde birkaç hafta sonra küçük bir yara ve iz büyümesi normaldir ve aşının etkili olduğunu gösterir
- Beşli Karma Aşı (DaBT-İPA-Hib): Difteri, boğmaca, tetanoz, çocuk felci (polio) ve Hemofilus influenzae tip b (Hib) bakterisine karşı koruyucu kombine aşıdır. Bebeğe 2. ay, 4. ay, 6. ay ve 18. ay olmak üzere toplam 4 doz uygulanır
Böylece difteri, tetanoz, boğmaca, çocuk felci ve Hib’in neden olabildiği zatürre, menenjit ve orta kulak iltihapları gibi ciddi patlamaya karşı patoloji kazanılır
Dördüncü doz (18. ay) sonrasında, 4. yaşta bu aşının pekiştirme dozu yapılır
- Konjuge Pnömokok Aşısı (KPA): Pnömokok (Prevenar) adı verilen bakterinin yol açtığı zatürre, menenjit karşı korur. 2. ay, 4. aylarda ve 12. ayda rapel (pekiştirme) dozu olmak üzere uygulanmaktadır. Bu aşı sayesinde bebeklerde zatürre ve menenjit gibi ağır pnömokok hastalıklarının riski azaltılır
- KKK (Kızamık-Kızamıkçık-Kabakulak) Aşısı: Kızamık, kızamikçık ve kabakulak virüslerine karşı üçlü aşıdır. İlk doz 12. ayda, ikinci doz ise 4. yaşta uygulanır
KKK aşısı, kızamığın yol açabileceği zatürre ve SSPE (subakut sklerozan panensefalit) gibi süreleridan, kızamıkçığın doğurganlıkte yol açacağı doğumsal kusurlardan ve kabakulağın neden olabileceği menenjit ve kısırlık gibi sorunlardan korunmasını sağlar.
- Suçiçeği (Varicella) Aşısı: Suçiçeği kişiye karşı korur. Ulusal takvimde 12. ayda tek doz uygulanıyor; ayrıca bağışıklığın güçlendirilmesi için 4-6 yaş arasında ikinci doz yapılması önerilir.
- Hepatit A Aşısı: Hepatit A virüsüne bağlı sarılık ve ciddi hastalığa karşı korur. İlk doz 18. ayda, ikinci doz 24. ayda (2 yaşında) olmak üzere toplam 2 doz yapılır
- Oral Çocuk Felci Aşısı (OPA): Çocuk felci (çocuk felci) virüsüne karşı sağlıklı aşıdır ve ağızdan damla şeklinde verilir. Türkiye’de inaktif çocuk felci aşısı (IPA) beşli karma aşının içinde rutin olarak yapıldıktan sonra, ek olarak oral çocuk felci aşısı ile pekiştirme uygulanır. Canlı çocuk felci aşısı genellikle 6. ayda ilk doz, 18. ayda ikinci doz olarak verilir
Bu uygulama, çocuk felci virüsüne karşı toplumda virüsün yayılmasını engellemeye yardımcı olur.
- Td (Tetanoz-Difteri) Aşısı: Ergenlik döneminde uygulanan tetanoz ve difteri rapel aşısıdır. Ulusal programa göre ilköğretim 8. sınıfta (~13 yaş) tek doz halinde uygulanır.
İsteğe Bağlı Aşılar (Türkiye'de Zorunlu Olmayan, Türk Pediatri Kurumu ve AAP Tarafından Önerilenler)
Türkiye ulusal aşı takviminde olmayan ancak genel olarak uygulanabilen ve hekimlerin sıklıkla önerdiği bazı aşılar vardır. Bu aşılar, devlet tarafından karşılanmaz; ailelerin kendi imkanlarıyla veya özel sigortaları aracılığıyla karşılanır. Türkiye’de aşı takviminde olmayan aşılar:
- Rotavirüs Aşısı: Bebekleri şiddetli rotavirüs ishali ve kusmasından korur. Bebeklerde gastroenterite bağlı (ishal) en sık hastaneye yatış nedenleri arasında yer alır. Ağızdan uygulanan canlı bir aşıdır. İki veya üç doz olarak uygulanan ticari formaları vardır. 2. Aydan itibaren uygulanabilir. İlk doz mutlaka 15 haftalıktan önce verilir, son doz ise 8 ay olmadan tamamlanır.
- Mevsimsel Grip (Grip) Aşısı: Her yıl ortaya çıkan influenza (grip) virüsüne karşı koruma sağlar. Aşı, inaktif (ölü) virüs içerir ve 6 ay üzerindeki tüm bireylere her yıl yapılması önerilir
Özellikle 5 yaş altı çocuklarda, kronik hastalığı olanlar ve yaşlılar için grip enfeksiyonunun sonlandırılabileceğinden, Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) ve CDC, tüm çocuklar her sonbaharda (tercihen Ekim ayı sonuna kadar) yıllık grip aşısı yapılması önermektedir
- Meningokok Menenjit Aşısı: Meningokok bakterisinin (Neisseria meningitidis) yaptığı meningokokal menenjit karşı koruma sağlar. Meningekok bakterisinin B tipine ve ACWY tiplerine karşı olmak üzere iki farklı aşı mevcuttur. Her ikisi de 2. Aydan itibaren uygulanabilir. İlk aşının başlangıç dozuna ve uygulanan aşıya göre aşılama şeması farklılık gösterir. B tipine karşı koruyan aşı (Bexsero) 2 yaş altında 3 doz olarak 2 yaş üstünde 2 doz olarak uygulanır. ACWY tiplerine karşı aşılar ise 2 ay-6 ay arası başlanırsa 3 doz, 7-12 ay arası başlanırsa 2 doz 12 ay üzeri tek doz olarak uygulanır.
- HPV (Rahim Ağzı Kanseri) Aşısı: Human Papilloma Virüs (HPV) virüslerine karşı korur. HPV aşısı özellikle rahim ağzı (serviks) kanseri başta olmak üzere, HPV’nin neden olduğu genital siğiller ile kadın ve erkeklerde görülen çeşitli kanser türlerini önlemek amacıyla kullanılmaktadır. AAP ve CDC, tüm kız ve erkek çocukların 9-12 yaş aralığındaki HPV aşısının başlatılmasını önermektedir. Bu yaş aralığındaki 2 dozluk aşı güncellemesinin yeterliliğini sağlar. Aşıya 15 doz sonra başlanırsa 3 doz yapılması önerilir. Kaynak: sağlıklıçocuklar.org
İsteğe bağlı bu aşılar, sağlık otoriteleri tarafından etkinlik ve güvenlilik açısından onaylanmıştır. Ulusal takvime dahil olmamalarının nedeni genellikle maliyet-etkinlik değerlendirmeleri veya sağlık politikalarıdır. Ancak Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) ve Türk Pediatri Akademisi bu aşıları güçlü bir şekilde tavsiye etmektedir. Aileler, çocuk doktorlarıyla görüşerek çocuklar için bu ek aşıların faydasını değerlendirebilirler
| Aşı Adı | Uygulama Zamanı |
| Rotavirüs | İlk doz 2 ayda en geç 15. Haftada olacak şekilde başlanır ve aşı tipine göre 2 ya da 3 doz uygulanır. |
| Meningokok (Menenjit Aşısı) | Meningokok ilk doz 2. Ayda başlanabilir ve aşı tipine göre doz şeması değişir. |
| HPV (Rahim Ağzı Kanseri Aşısı) | 9-14 yaş arası (2 doz), 15 yaş sonrası (3 doz) |
| Grip (İnfluenza Aşısı) | 6. aydan itibaren her yıl sonbaharda |
Aşı uygulamasının ardından diğer tedavi ürünlerinde olduğu gibi bazı yan etkiler görülebilir. Bu yan etkiler genellikle hafiftir ve kısa sürede düzelme gerçekleşir; ciddi yan etkiler son derece nadirdir.
Yaygın ve Hafif Yan Etkiler: – Aşının yaptığı bölgesel hafif ağrı, kızarıklık veya şişlikler en sık görülen aralıklardır (aşıya göre değişmekle birlikte %5–60 oranında). Özellikle tetanoz içerikli aşılarda (DaBT gibi) tekrarlayan dozlarda değiştirme bölgesinde ağrı/şişlik biraz daha sık görülür.
Ayrıca bazı aşılardan sonra hafif ateş, baş ağrısı, kaşınma, huzursuzluk veya iştahsızlık gibi sistemik ortaya çıkabilir. Örneğin beşli karma aşıdan sonra bebeklerin %20-40’ında düşük dereceli ateş görülebilirken, ağızdan çocuk felci aşısında bu oran %1’den azdır.
Bebekte aşının ardından huzursuzluk veya ateş varsa (koltuk altı ölçümde 37.4 derece üzeri ateş demektir ve 38 geçmeden sadece ateş için vermeye gerek yoktur) doktor önerisiyle parasetamol gibi bir ateş düşürücü/analjezik verilebilir.
Nadir ve Ciddi Yan Etkiler: Aşılardan sonra ciddi değişiklikler çok nadir görülür.
Örneğin, anafilaksi son derece ender bir durumdur. – yaklaşık bir milyon doz aşıda bir görülür.
Kaynaklar: TC Sağlık Bakanlığı resmi açıklamaları, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü yayınları ve Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) önerilerinin esası hazırlanmıştır
Aşı takvimi ve aşı ömrü ile ilgili bilgiler günceldir ve sürdürülmektedir. Aşılar hakkında daha fazla bilgi için Sağlık Bakanlığı Aşı Portalı’nı (asi.saglik.gov.tr) ve CDC/AAP kaynaklarını inceleyebilirsiniz. Sağlıklı nesiller için aşı ile korunmanın etkili yoludur.
Aşılama, bireysel korunmanın ötesinde toplumsal sağlık için kritik öneme sahip bir uygulamadır. Yüksek aşılama oranları sayesinde toplumun toplumsal (sürü bağışıklığı) gelişir. Örneğin, bir toplumun %97’nin üzerinde aşılanma gerçekleştiğinde, aşılanmamış az sayıda kişi de dolaylı olarak korunur ve kimsenin yayılmadığı durma noktası gelir
Aşıların önemi istatistiksel verilerle kanıtlanmıştır. Dünya Sağlık Örgütü koşullarına göre aşılar her yıl dünya çapında 2-3 milyon çocuğun hayatını kurtarmaktadır.
Son yıllarda aşı karşıtlığı söylemleri artmaktadır. Örneğin “aşılar otizme neden oluyor” iddiası birçok geniş serili çalışmalar ile çürütülmüştür. Artan otizm teşhislerinin aşılarla bir ilgisi yoktur. Aşıların içeriğindeki koruyucu maddeler (ör. timerosal, alüminyum) çok düşük dozlarda olup insan sağlığına zararlı olmadığı kanıtlanmıştır.
Aşıların Toplum Sağlığına Katkısı ve Aşı Karşıtlığına Bilimsel Yanıtlar
Aşılama, bireysel korunmanın ötesinde toplumsal sağlık için kritik öneme sahip bir uygulamadır. Yüksek aşılama oranları sayesinde toplumun toplumsal (sürü bağışıklığı) gelişir. Örneğin, bir toplumun %97’nin üzerinde aşılanma gerçekleştiğinde, aşılanmamış az sayıda kişi de dolaylı olarak korunur ve kimsenin yayılmadığı durma noktası gelir.
Aşıların önemi istatistiksel verilerle kanıtlanmıştır. Dünya Sağlık Örgütü koşullarına göre aşılar her yıl dünya çapında 2-3 milyon çocuğun hayatını kurtarmaktadır.
Son yıllarda aşı karşıtlığı söylemleri artmaktadır. Örneğin “aşılar otizme neden oluyor” iddiası birçok geniş serili çalışmalar ile çürütülmüştür. Artan otizm teşhislerinin aşılarla bir ilgisi yoktur. Aşıların içeriğindeki koruyucu maddeler (ör. timerosal, alüminyum) çok düşük dozlarda olup insan sağlığına zararlı olmadığı kanıtlanmıştır.